मोफत · केळी वेळापत्रक
✓ तपासणी: डॉ. अभिषेक माथुर, नोव्हेंबर 2026
केळी पीक प्लॅन: तुमच्या तारखा, दिवसागणिक
तुमचे राज्य, माती आणि लागवडीची तारीख निवडा. जमीन तयारीपासून काढणीपर्यंत पूर्ण पीक तुमच्या कॅलेंडरवर मिळवा: कोणते खत द्यायचे, कोणते काम करायचे आणि कशाकडे लक्ष ठेवायचे. दोन प्लॅन शेजारी शेजारी: सरकारी शिफारशी आणि बाजारातील उत्तम पद्धत.
1. तुमची केळीची बाग
जात: ग्रँड नैन (G9). एका एकरात सुमारे 1,250 झाडे बसतात. तुम्ही भरलेली कोणतीही माहिती साठवली किंवा पाठवली जात नाही.
करपा (Sigatoka): सर्व मान्यताप्राप्त औषधे
सरकारने (CIB&RC) केळीवरील करप्यासाठी मान्यता दिलेली ही सगळी औषधे आहेत, काढणीपूर्वी किती दिवस थांबावे लागते त्या क्रमाने. पावसाआधी स्पर्शजन्य औषधाने सुरुवात करा. ठिपके दिसले की तयार मिश्रण (रेडी-मिक्स) वापरा, आणि पुढची फवारणी वेगळ्या गटातील औषधाची घ्या; तेच औषध सलग दोनदा कधीही नको. घड निसवल्यानंतर फक्त कमी प्रतीक्षा काळ असलेली औषधे वापरा.3
| मान्यताप्राप्त औषध | गट | एकरी | 15 L पंपासाठी | काढणीपूर्वी थांबायचे दिवस |
|---|---|---|---|---|
| Bacillus subtilis 1.50% L.Fबॅसिलस सबटिलिस | जैविक | 2 litres | 100 ml | यादीत छापलेले नाही |
| Copper oxychloride 50% WPकॉपर ऑक्सिक्लोराइड | स्पर्शजन्य | 1 kg | 37–50 g | यादीत छापलेले नाही |
| Mancozeb 75% WPमॅन्कोझेब | स्पर्शजन्य | 610–810 g | 31–41 g | यादीत छापलेले नाही |
| Azoxystrobin 18.2% w/w + Cyproconazole 7.3% w/w SCॲझोक्सिस्ट्रोबिन + सायप्रोकोनाझोल | 11 + 3 | 1 % · · 500 L | – | 10 दिवस |
| Fluxapyroxad 167 g/l + Pyraclostrobin 333 g/l SCफ्लुक्सापायरोक्साड + पायराक्लोस्ट्रोबिन | 7 + 11 | 120 ml | 9.2 ml | 10 दिवस |
| Tebuconazole 50% + Trifloxystrobin 25% WGटेब्युकोनाझोल + ट्रायफ्लोक्सिस्ट्रोबिन | 3 + 11 | 140 g | 7.4 g | 20 दिवस |
| Pyraclostrobin 133 g/l + Epoxiconazole 50g/l SEपायराक्लोस्ट्रोबिन + इपॉक्सिकोनाझोल | 11 + 3 | 300 ml | 23 ml | 24 दिवस |
| Propiconazole 13.9% w/w + Difenconazole 13.9 % w/w ECप्रोपिकोनाझोल + डायफेनोकोनाझोल | 3 + 3 | 140 ml | 11 ml | 35 दिवस |
| Azoxystrobin 18.2% + Difenoconazole 11.4% w/w SCॲझोक्सिस्ट्रोबिन + डायफेनोकोनाझोल | 11 + 3 | 400 ml | 31 ml | 57 दिवस |
| Metiram 55% + Pyraclostrobin 5% WGमेटिराम + पायराक्लोस्ट्रोबिन | स्पर्शजन्य + 11 | 610–710 g | 47–55 g | 85 दिवस |
| Pyraclostrobin 20% WGपायराक्लोस्ट्रोबिन | 11 | 300 g | 23 g | 103 दिवस |
सुचवलेली शिफारशीची पद्धत: बुरशीनाशकाच्या फवारणीत केळीसाठीचे मिनरल स्प्रे ऑइल 1% (प्रति लिटर पाण्यात 10 मिली) मिसळा, 2 ऱ्या महिन्यापासून, रोगाच्या हंगामात दर 15–20 दिवसांनी. दुपारच्या कडक उन्हात ऑइल फवारू नका. प्रत्येक फवारणीपूर्वी ठिपके पडलेली पाने कापून काढा.
इतर प्रत्येक कीड आणि रोगासाठी, मात्रा आणि पद्धतीसह, केळीसाठी क्रॉप डॉक्टर उघडा.
जिथे कोणत्याही औषधाला मान्यता नाही, तिथे आम्ही तसे स्पष्ट सांगतो
या समस्यांसाठी आज केळीवर कोणत्याही कीटकनाशकाला मान्यता नाही: खोडकिडा / सोंडकिडा (stem weevil), फुलकिडे (thrips), फळ खरवडणारा भुंगा (scarring beetle), पाने खाणाऱ्या अळ्या, कोळी (mites), पिठ्या ढेकूण (mealybug), कंदकूज (Erwinia rot). औषधाशिवाय उपयोगी पडणारे उपाय प्लॅनमध्ये दिले आहेत: स्वच्छ रोपे, खोडाचे सापळे, घड लवकर झाकणे, बागेची स्वच्छता आणि पाण्याचा निचरा.
कार्बोफ्युरान 3% दाणेदार याला केळीसाठी मान्यता आहे (कंद सोंडकिडा 33 ग्रॅम, सूत्रकृमी 50 ग्रॅम प्रति मुनवा), पण हे लाल लेबलचे अतिविषारी औषध आहे. फक्त शेवटचा उपाय म्हणूनच वापरा. हातमोजे आणि मास्क घाला, उघड्या हातांनी कधीही हाताळू नका, मुले आणि जनावरे दूर ठेवा, फक्त लेबलवरील मात्राच वापरा, पाण्याच्या स्रोताजवळ कधीही वापरू नका.
बाजारात वापरली जातात, पण केळीसाठी मान्यता नाही: प्रामाणिक यादी
यांपैकी कोणतेही औषध आम्ही केळीवर वापरायला सांगत नाही. काहीही सुटलेले नाही हे तुम्हाला कळावे, आणि मान्यताप्राप्त पर्याय कोणता ते समजावे, म्हणून आम्ही त्यांची नावे देतो.
| बाजारात वापरले जाते | खरी स्थिती | त्याऐवजी आमचा सल्ला |
|---|---|---|
| फक्त प्रोपिकोनाझोल (करप्यासाठी सर्वात जास्त वापरली जाणारी फवारणी) | एकट्याला मान्यता नाही. फक्त डायफेनोकोनाझोलसोबतच्या तयार मिश्रणाला (रेडी-मिक्स) मान्यता आहे. | मान्यताप्राप्त तयार मिश्रण वापरा. |
| कार्बेन्डाझिम, क्लोरोथॅलोनिल, हेक्झाकोनाझोल | केळीसाठी मान्यता नाही. | मॅन्कोझेब, कॉपर ऑक्सिक्लोराइड किंवा मान्यताप्राप्त तयार मिश्रण. |
| ट्रायडेमॉर्फ (Calixin), बेनोमिल | भारतात बंदी. | वरील यादीतील मान्यताप्राप्त औषधे. |
| क्लोरपायरिफॉस (बुडवणी, आळवणी, सोंडकिड्यासाठी फवारणी) | केळीसाठी मान्यता नाही. | स्वच्छ मुनवे, ब्युव्हेरिया लावलेले खोडाचे सापळे. |
| इमिडाक्लोप्रिड, थायामेथॉक्झाम, ॲसिटामिप्रिड | केळीसाठी मान्यता नाही. | मावा (aphids) साठी ऑक्सिडेमेटॉन मिथाइल 25% EC; फुलकिडे (thrips) साठी घडाला पिशवी. |
| डायमेथोएट | कच्च्या खाल्ल्या जाणाऱ्या फळांवर बंदी (2023). | ऑक्सिडेमेटॉन मिथाइल 25% EC. |
| मोनोक्रोटोफॉस (खोडात इंजेक्शन) | केळीसाठी मान्यता नाही; वापरावर निर्बंध. | सापळे आणि बागेची स्वच्छता. |
| डायक्लोरव्हॉस, कार्बारिल, एन्डोसल्फान, फोरेट, डायकोफॉल | भारतात बंदी. | प्लॅनमधील बिगर-रासायनिक उपाय. |
| फिप्रोनिल, स्पिनोसॅड, ॲबामेक्टिन, इमामेक्टिन, सल्फर, प्रोपरगाइट | केळीसाठी मान्यता नाही. | घडाला पिशवी, पानांच्या खालून पाण्याची फवारणी, हाताने वेचणे. |
| स्ट्रेप्टोसायक्लिन (प्रतिजैविक) | केळीसाठी मान्यता नाही. | प्रतिबंध: कणखर केलेली रोपे, पाण्याचा निचरा, योग्य वेळी लागवड. |
| फ्लुओपायराम, कारटॅप | केळीसाठी मान्यता नाही. | निंबोळी पेंड आणि ट्रायकोडर्मा मिसळलेले शेणखत (FYM). |
| ग्लायफोसेट, ग्लुफोसिनेट, 2,4-D | केळीसाठी मान्यता नाही. | आच्छादन आणि खुरपणी; ड्युरॉन 80% WP हे मान्यताप्राप्त तणनाशक आहे. |
| पॅराक्वाट | बंदीचा आदेश आल्याची बातमी, सप्टेंबर 2026. | आच्छादन आणि खुरपणी. |
दोन प्लॅनबद्दल
प्लॅन A म्हणजे सरकारी कृषी विद्यापीठे जे छापतात ते. तुमच्या राज्याच्या विद्यापीठाचे वेळापत्रक आमच्याकडे असेल तर तेच वापरतो; नसेल तर तमिळनाडू कृषी विद्यापीठाचे वेळापत्रक संदर्भ म्हणून दाखवतो, आणि तुमच्या राज्याची स्वतःची मात्रा एका चौकटीत देतो.1467
प्लॅन B म्हणजे ग्रँड नैनचे आघाडीचे बागायतदार पाळतात तो ठिबकचा कार्यक्रम: दर 5 दिवसांनी थोडी थोडी मात्रा, फळाच्या दर्जासाठी कॅल्शियम, बोरॉन आणि मॅग्नेशियमसह. आम्ही त्याची एकूण बेरीज काढली: प्रति झाड सुमारे 182 ग्रॅम नत्र, 173 ग्रॅम स्फुरद आणि 272 ग्रॅम पालाश. त्यातील नत्र आणि पालाश अधिकृत शिफारशीच्या मर्यादेत बसतात; स्फुरद मात्र अधिकृत आकड्याच्या 2 ते 6 पट आहे. म्हणून प्लॅन B मध्ये एक बटण आहे: तुमच्या माती परीक्षणात स्फुरद मध्यम किंवा जास्त असेल तर ते जादा स्फुरद काढून टाकते.
बायोस्टिम्युलंट (समुद्री शेवाळ, ह्युमिक, अमिनो ॲसिड, सिलिकॉन) फक्त प्लॅन B मध्ये आहेत, आणि शेतकऱ्यांची प्रचलित पद्धत म्हणून दाखवले आहेत: केळीसाठी यांपैकी कशाचीही अधिकृत अधिसूचना नाही.8
या प्लॅनमध्ये NanoKheti चे एकच उत्पादन आहे. फर्टिलायझर ॲक्टिव्हेटर (Fertiliser Activator), रोपे स्थिरावल्यानंतर दर 60 दिवसांनी एकरी 2 किलो, डॉ. माथुर यांनी ठरवल्याप्रमाणे. हे खत नाही आणि यामुळे कोणतीही खतमात्रा कमी केलेली नाही.
संदर्भ
- TNAU Agritech Portal, तमिळनाडू कृषी विद्यापीठ: केळी पिकाचे पान आणि "Fertilizer schedule for fruit crops". agritech.tnau.ac.in
- राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियान: केळीसाठी एकात्मिक कीड व्यवस्थापन वेळापत्रक (सुधारित 2011), TNAU च्या संकेतस्थळावर. फक्त कीड-रोग ओळख आणि बिगर-रासायनिक उपायांसाठी वापरले. agritech.tnau.ac.in
- CIB&RC च्या "Major uses of pesticides" याद्या, 30.09.2026 पर्यंतच्या, NanoKheti च्या क्रॉप डॉक्टरमध्ये आहेत तशा: प्रत्येक मान्यताप्राप्त औषध, मात्रा आणि प्रतीक्षा काळ. nanokheti.com
- महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी, आणि केळी संशोधन केंद्र, जळगाव: शिफारस केलेली मात्रा प्रति झाड 200:40:200 ग्रॅम, सोबत 10 किलो शेणखत (FYM) (Indian Journal of Agricultural Sciences मधील संशोधन लेख). epubs.icar.org.in
- ICAR-राष्ट्रीय केळी संशोधन केंद्र, तिरुचिरापल्ली: विकसित केलेले तंत्रज्ञान. nrcb.icar.gov.in
- नवसारी कृषी विद्यापीठ: संशोधनातील यश (केळी, दक्षिण गुजरात). nau.in
- केरळ कृषी विद्यापीठ: केळीचे खत व्यवस्थापन. celkau.in
- खत (नियंत्रण) आदेश, 1985: खतांच्या ग्रेड, आणि अनुसूची VI (बायोस्टिम्युलंट), NanoKheti च्या FCO लायब्ररीमध्ये आहे तसे. nanokheti.com
हा प्लॅन सर्वसाधारण माहिती देतो, कोणत्याही एका शेतासाठीचा सल्ला नाही. तुमचे माती परीक्षण, तुमच्या राज्य कृषी विद्यापीठाची शिफारस आणि औषधाचे लेबल यांना आधी महत्त्व द्या. तपासणी: डॉ. अभिषेक माथुर, नोव्हेंबर 2026.
